İnsan mutlu olabilir mi diye düşündüğümde, meseleye artık “olur / olmaz” gibi net bir yerden bakamıyorum. Çünkü mutluluk dediğimiz şey sanki bir duygu değil de, bir ilişki: hayatla kurduğumuz ilişkinin hali. Ve o ilişki bazen iyi, bazen gergin, bazen de tam tarif edemediğin bir yerde duruyor.
Bence bizi en çok yoran şey, mutluluğu sürekli bir “hal” zannetmemiz. Sanki normal olan mutlu olmakmış da mutsuzluk arıza gibi. Oysa insanın doğası biraz tersine işliyor: İçimizde sürekli bir yoklama var. Bir eksik arama refleksi. Bedenimiz hayatta kalmak için, zihnimiz de “tehlike var mı, yanlış giden bir şey var mı” diye tarama yapıyor. Bu yüzden her şey yolundayken bile bazen içimiz sıkılabiliyor. İç huzuru, çoğu zaman büyük bir sevinçten çok “tehlike yok” hissiyle geliyor. Mutluluk da belki en çok burada başlıyor: güven duygusunda.
Bir de şu var: Mutluluk çoğu zaman “sahip olmak”la karıştırılıyor. Ben de uzun süre öyle sandım. Bir şeyler olursa mutlu olurum. Daha iyi bir iş, daha iyi bir ortam, daha iyi bir hayat… Ama insan bir şeye kavuştuğu an onu normalleştiriyor. Hatta bazen kavuştuğu şey, önce hayalini kurduğu şeyken sonradan yük oluyor. Çünkü sahip olmak, aynı zamanda taşımak demek. Beklenti demek. Kaybetme korkusu demek. Yani mutluluğu “elde edilecek bir şey” gibi düşünmek, bizi sürekli bir koşuya sokuyor. Bitmeyen bir koşu bu. Çizgiyi geçiyorsun, önüne başka bir çizgi koyuyor hayat.
O yüzden ben mutluluğu artık daha çok “olmak” üzerinden düşünmeye çalışıyorum. Şöyle: Bir şeye sahip olmadan da iyi hissedebildiğim anlar var mı? Kimse alkışlamadan da içimin genişlediği bir an? Kimse görmeden doğru bir şey yaptığımda, içimde beliren o küçük saygı? İşte o anlar bana daha gerçek geliyor. Çünkü dışarıdan beslenmiyor; içeriden yükseliyor.
Ama burada acı bir gerçek de var: İnsan mutlu olmak istemekten de yoruluyor. Sürekli mutlu olma arzusu, insanı mutsuz ediyor. Çünkü mutsuz hissettiğinde kendini suçluyorsun: “Niye böyleyim? Nankör müyüm? Sorun bende mi?” Oysa mutsuzluk da bir duygu. Ve bazen en dürüst duygumuz. Bir şeylerin ters gittiğini söylüyor. Bazen bir ihtiyacın karşılanmadığını, bazen bir kaybın henüz yasının tutulmadığını, bazen de uzun zamandır kendine ihmal ettiğin bir yer olduğunu fısıldıyor.
Benim aklımı en çok kurcalayan şeylerden biri şu: Mutluluk aslında keyif mi, yoksa anlam mı? Çünkü keyif hızlı bir şey. Şeker gibi: tadı iyi, etkisi kısa. Anlam ise yavaş bir şey. Bazen can acıtıyor, bazen sabır istiyor, bazen yük gibi. Ama garip bir şekilde, anlamı olan bir hayat daha “yaşanabilir” geliyor. İnsan çok gülerken değil de, bir şeye emek verdiğinde, birinin hayatına dokunduğunda, kendine saygı duyduğu bir şey yaptığında… daha derin bir tatmin hissediyor. Mutluluk belki de “keyif”ten çok “tatmin”e yakın.
Bir noktada şunu da düşündüm: Mutluluk tek başına bir şey değil, çoğu zaman paylaşımın yan ürünü. Bir insanla aynı şeye gülmek, birinin “ben de öyle hissediyorum” demesi, hiç konuşmadan anlaşmak… Bunlar basit görünüyor ama insanın içindeki yalnızlık hissini kırıyor. Yalnızlık kırılınca, içeriye sanki bir ferahlık doluyor. Belki mutluluğun büyük bir kısmı, yalnız hissetmemekte.
Ve sonra şu mesele geliyor: Kabul. Hayatın bir kısmı hep yarım kalacak. Bazı şeyler istediğin gibi olmayacak. Bazı insanlar seni anlamayacak. Bazı günler canın hiçbir şey yapmak istemeyecek. Eğer mutluluğu, hayatın tüm bu pürüzsüz hâline bağlarsan, hiç mutlu olamazsın. Ama “tamam, hayat böyle; ben yine de yürürüm” diyebildiğin yerde başka bir şey başlıyor: huzur. Huzur bana mutluluktan daha gerçek geliyor. Daha dayanıklı. Daha az gösterişli ama daha sağlam.
O yüzden “insan mutlu olabilir mi?” sorusuna cevabım şu gibi: İnsan, sürekli mutlu olamaz. Ama insan, hayatın içinde mutlu anlar bulabilir. Hatta bazen çok zor zamanların içinde bile küçük bir anlam parçası yakalayıp iyi hissedebilir. Mutluluk belki bir sonuç değil; bir yan etki. Kendinle kavga etmeyi azalttığında, hayatla savaşmayı biraz bıraktığında, sevdiklerinle bağ kurduğunda, küçük şeylere dikkat ettiğinde… o yan etki kendiliğinden gelmeye başlıyor.
Ve belki en derin yer şurası: Mutluluk bazen “hiçbir eksiğim yok” demek değil. Bazen “eksiklerim var ama ben yine de buradayım” diyebilmek. Hayatın tam ortasında, çok da büyük laflar etmeden, içinden sessizce geçen o cümle: “Tamam… bugün de geçiyor.”
